Günümüzde akdedilen sözleşmelerin neredeyse tamamında cezai şart hükümlerine rastlamak mümkündür. Son dönemde ortaya çıkan ekonomik kriz etkileri sebebi ile sözleşmenin feshi yoluna giden birçok sözleşme tarafı açısından cezai şart konusu büyük önem taşımaktadır. Taraflarca kararlaştırılan cezai şartların aşırı olması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Kararlaştırılan bu aşırı cezai şartların indirilmesinin mümkün olup olmadığı, mümkün ise hangi hallerde mümkün olduğu her zaman tartışma konusu olmuştur.

Cezai şart, tarafların sözleşmeye dahil ettikleri ve sözleşmede kararlaştırılan hükümlere uygun ifanın sağlanması için alacaklının kullanabileceği bir baskı aracıdır. Borçlunun edimini yerine getirmemesi halinde alacaklının aynen ifa ve tazminat talep hakkı olsa da, alacaklı öncelikle uğramış olduğu zararı ve miktarını ispat etmekle yükümlü olacaktır. Sözleşmede düzenlenecek cezai şart alacaklıya böyle bir yükümlülük yüklemeden doğrudan kararlaştırılan miktarı talep etme hakkı vermektedir. Zira cezai şart, sözleşmesel borçların ifa edilmemesi halinde önceden kararlaştırılmış kesin miktarlı bir tazminat olarak alacaklıya bir talep hakkı vermektedir. Sözleşmeden doğan asıl borcun yanında kararlaştırılacak bu cezai şart bir fer’i borç niteliği taşımaktadır.

Sözleşmeler hukukunun hakim olan temel ilkesi sözleşme serbestisi olup, bu serbestinin bir görünümü de tarafların -kanunun çizdiği sınırlar içinde kalmak kaydıyla- sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğüdür. Cezai şartın miktarını taraflar sözleşmede açıkça belirlemektedirler.

Peki cezai şart miktarının bir sınırı var mıdır, yoksa taraflar özgürce diledikleri cezai şart miktarlarını sözleşmeye dahil edebilirler mi? Bu makalemizde daha çok bu sorunun cevabı üzerinde duracağız.

Öncelikle kısaca şunu belirtmek isteriz ki, aşırı miktarda kararlaştırılan cezai şart ile cezai şartın ahlaka aykırı olması halleri birbirinden farklıdır. Cezai şartın aşırı olması onun ahlaka aykırı olduğu anlamına gelmez. Cezai şartın ahlaka aykırı olması için, belirlenmiş miktarın borçlunun ekonomik özgürlüğünü yok etmesi veya ağır bir şekilde kısıtlaması gerekir

Alacaklı hiçbir zarara uğramasa dahi şartları gerçekleştiği takdirde borçlu cezai şartı ödemekle yükümlü olacak ve cezai şartın biraz yüksek olması bu yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacaktır. Ancak tarafların menfaat durumlarına göre cezai şart miktarının oransız olması, gereksiz mal varlığı değişimine yol açabileceğinden hakkaniyete aykırı görülebilir. Aşırı bir cezai şart ekonomik olarak zayıf olan tarafın sömürülmesine yol açabilir. Yasa koyucu bu olumsuzlukların önüne geçmek ve zayıf olan sözleşme tarafını korumak için, hakime aşırı gördüğü cezai şartı indirme yetkisi vermiştir.

Hakim bazı şartların gerçekleşmesi durumuna dayanarak aşırı cezai şartın indirilmesine karar verecektir. İlgili şartlar bu makalenin konusu olmamakla beraber bu konu hakkında bir uzmana danışabilirsiniz.

Konu ile ilgili sorularınızı scan@sc-avocats.com veya +33 (0)6 65 07 17 17 no’lu telefona iletebilirsiniz.